Miến Điện và 124 năm đô hộ bởi vương quốc Anh

Năm 1802 , tại Việt Nam , Nguyễn Ánh thành lập triều Nguyễn , sau khi đã đánh bại quân Tây Sơn , với sự trợ giúp vũ khí và quân đội của Pháp , do Pigneaux de Behaine điều đình mượn về từ Ấn Độ , lần đầu tiên mở cửa cho người Pháp vào Việt Nam buôn bán , truyền đạo và làm việc trong triều đình . Khi đạo Thiên Chúa bắt đầu được truyền bá rộng rãi thì 3 vị vua họ Nguyễn kế tiếp là Minh Mạng , Thiệu Trị và Tự Đức thay đổi chính sách , bài Tây và đàn áp những người theo đạo Công Giáo . Có đàn áp thì tất có chống đối , dẫn đến nhiều cuộc nổi dậy tranh chấp giữa người theo đạo và triều đình . Người Pháp đã lợi dụng lý do này để đem quân vào xâm lược Việt Nam , mở đầu cho hơn 140 năm đô hộ mãi cho đến 1945 .

Cũng cùng thời gian đó , Anh xua quân xâm chiếm Miến Điện , sau khi đã cùng với Pháp và Bồ Đào Nha , chiếm cứ Ấn Độ từ giữa thế kỷ 18 . Thực ra hoàng gia Anh không coi Miến Điện nhỏ xíu là trọng , họ thích thú hơn nhiều với Ấn Độ rộng lớn và giàu có , nhưng Anh muốn chiếm giữ Miến Điện như một viên đá cản bước tiến của Pháp , lúc ấy đang làm mưa làm gió ở Đông Dương . Vì vậy quân đội Anh đã đối xử với Miến Điện rất tàn bạo , họ xua quân vào đánh chiếm như vũ bão , chứ không buồn dùng đến những cư xử ngoại giao thương thảo như bình thường .

Năm 1824 , quân đội Anh tấn công miền Nam Miến Điện , mau chóng chiếm được Rangoon và mở rộng cửa cho thương gia và nhân công từ Ấn Độ và Trung Quốc vào làm việc trong các quặng mỏ khai thác cho hoàng gia Anh . Chỉ trong vòng 20 năm , người Miến Điện đã trở thành thiểu số trên chính quê hương của mình và bị những thương gia ngoại quốc giàu có đối xử như nô lệ . Bắc Miến Điện vẫn được duy trì bởi hoàng gia Miến , được bảo vệ bởi một tăng đoàn Phật Giáo hùng hậu , vì Miến Điện là một quốc gia sùng đạo Phât. từ lâu đời . Nhưng đến năm 1885 , quân đội Anh tiến chiếm Mandalay , mảnh đất cuối cùng của quốc vương Thibaw , thiêu hủy cung điện , đốt sạch tàng kinh các , lưu đày ông và hoàng hậu Supayalat sang Tây Ấn .

Quốc vương Thibaw và Hoàng hậu Supayalat

Anh mau chóng sát nhập Miến Điện vào thành 1 khối với Ấn Độ , và cai trị từ Calcutta . Những quan chức địa phương đều được thay thế bởi người từ chính phủ Anh và hàng chục ngàn quân đã được điều động vào Miến Điện để dập tắt mọi sự đối kháng .

Nhưng cũng vào thời điểm Miến Điện được dẹp yên thì phong trào đấu tranh giành dân chủ tại Ấn Độ lại bùng nổ . Quốc hội Ấn đầu tiên được thành lập vào năm 1885 và khi Mahatma Gandhi về nước năm 1915 thì cuộc cách mạng dân chủ theo phương thức bất bạo động của ông lên đến đỉnh điểm .

Những cuộc nổi dậy đầu tiên tại Miến Điện phát xuất từ hàng ngũ tăng ni và Phật Tử . Đã từ rất nhiều đời , Phât giáo là 1 phần không thể thiếu của người dân Miến . Mỗi ngày , khi trời vừa rạng sáng , hàng đoàn tăng ni xếp hàng nghiêm chỉnh , tay cầm bình bát , đầu cúi gầm , vừa bước từng bước vừa niệm Phât hiệu , tiến vào thành phố để khất thực . Người dân Miến Điện rất tôn sùng các tăng ni , họ vừa là những người bảo vệ cho vương triều vừa bảo tồn và phát huy văn hóa toàn quốc . Người dân Miến thường cho con cái họ vào chùa tu học và đối xử với các tăng ni một cách rất cung kính .

Khi Phật Giáo bị chính quyền thực dân Anh đàn áp thì các phong trào đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng của các tăng ni Phật Tử bùng nổ .

Vào những năm 1920 , dưới áp lưc của Mahatma Gandhi và những cuộc tranh đấu bất bạo động của ông cùng những người ủng hộ , chính quyền Anh bắt đầu phải trả dần quyền tự trị lại cho người dân Ấn , thì những nhà đấu tranh dân chủ của Miến Điện , trong đó có ông Aung San , đang là một sinh viên trẻ , nhận thức được thời cơ đã đến để giành lại độc lập cho dân tộc Miến , đã rốt ráo lập thành các tổ chức và phát động các phong trào đấu tranh , đưa đến thành quả cuối cùng là Anh phải trả lại độc lập cho Miến Điện vào năm 1948 .